|
Werkdruk kan een stressfactor zijn en is een containerbegrip. Aanvankelijk komt dit begrip voort uit de zorgsector en wordt daaronder begrepen: te veel werk in te weinig tijd. Een hoge werkdruk hoeft geen probleem te zijn, mits andere factoren het een ander kunnen compenseren. Werkdruk kan wel een probleem worden, wanneer voldoende regelruimte en sociale ondersteuning ontbreken. Dat voorspellen Karasek en Theorell en ook eigen onderzoek bevestigt deze theorie. Om een goed oordeel te kunnen vormen over de problematiek van werkdruk binnen een bedrijf of afdeling, maken wij gebruik van de Vragenlijst Beleving en Beoordeling van de Arbeid (VBBA). Een onderzoek met dit instrument vergt wel de nodige deskundigheid, die wij ook kunnen leveren. Wij rapporteren de uitkomsten van een dergelijk onderzoek in begrijpelijke taal en kunnen u adviseren over eventueel te nemen maatregelen. En dat voor een zeer concurrerende prijs.
Hieronder nog enige informatie over de VBBA en de theorieën die aan de VBBA ten grondslag liggen. In de praktijk blijken de theorieën te worden bevestigd in de vele onderzoeken. Dat blijkt ook uit onderzoeken (longitudinaal) die door ons zelf zijn uitgevoerd.
Het gebied van de psychosociale arbeidsbelasting is rijk aan theoretische modellen. Hier willen we twee modellen noemen. Dat is het demand-control model van Karasek en het vitaminemodel van Warr (1987, 1994). Het vitaminemodel van Warr is geformuleerd in reactie op het meer algemeen geaccepteerde Job Demands Control Model van Karasek (1979), en is te beschouwen als een uitbreiding hiervan . Het resultaat uit het multi-level onderzoek is dat de VBBA-schalen die de dimensie spanning vormen, vooral blijken samen te hangen met de schalen onder de dimensie psychologische taakeisen. In mindere mate blijkt er ook een relatie te zijn tussen de schalen in de dimensies regelmogelijkheden en spanning (M.J.P. van Veldhoven 2002).
Het demand-control model bestond aanvankelijk uit twee dimensies: psychologische taakeisen en beslissingsruimte. Later is er een derde dimensie aan toegevoegd namelijk sociale ondersteuning. Het model voorspelt veel symptomen van werkstress bij werknemers die gebukt gaan onder hoge taakeisen bij een lage beslissingsruimte (slopend werk).
De VBBA (kort) onderzoekt zes dimensies met twaalf schalen (M.J.P.M. van Veldhoven, 1996). Hierbij onderscheidt hij vier dimensies als kenmerk van het werk en twee dimensies die de effecten van die kenmerken in beeld brengen. De kenmerken van het werk zijn:
- psychologische taakeisen: tempo/hoeveelheid en emotionele belasting
- veelzijdigheid: taakvariatie en leermogelijkheden
- regelmogelijkheden: taakautonomie en inspraak
- ondersteuning (sociaal-organisatorisch): relatie collega’s en relatie leiding
Van Veldhoven onderscheidt twee dimensies voor werkstress: - spanning: herstelbehoefte en piekeren
- welbevinden: opzien tegen het werk en betrokkenheid
Uit bovenstaande kunt u zien dat de VBBA niet alleen de oorzaken meet, maar geeft ook een voorspelling over het stressniveau waar werknemers aan bloot kunnen staan. Stress is ook een containerbegrip dat we kort zullen uitleggen.
Stress is op de eerste plaats een proces. Mensen worden niet in één dag overspannen of ziek. Bij het ontstaan van werkstress spelen enerzijds kenmerken van de arbeidssituatie en anderzijds eigenschappen van de persoon een rol. Wat de kenmerken van de arbeidssituatie betreft zijn drie onderliggende dimensies te onderscheiden:
1. psychologische eisen of werkdruk,
2. de hoeveelheid regelmogelijkheden in het werk en
3. de mate van sociale ondersteuning in het werk.
Belangrijke persoonskenmerken die een rol spelen bij het ontstaan van werkstress zijn onder andere geslacht, leeftijd, ervaring, opleidingsniveau, emoties, behoeften en motivatie. Deze individuele eigenschappen bepalen het verwerkingsvermogen oftewel de belastbaarheid van de persoon: het vermogen tot presteren en trotseren.. De gevolgen van stress zijn per individu verschillend. Er zijn verschillende strategieën (ook wel copinggedrag genoemd) om stress het hoofd te kunnen bieden. Afhankelijk van de persoonlijkheid van het individu en de gebruikte strategie, zal de een meer last hebben van stress dan een ander. Het hebben van stress is dus voor een deel persoonsgebonden. Stress kan dus zeer functioneel zijn, maar langdurige blootstelling is hoe dan ook niet gezond. Bij verzuim ten gevolgen van stress is men geneigd als eerste aan psychische klachten te denken. Echter, stress kan ook een (achterliggende) factor zijn voor diverse lichamelijke kwalen. Het onderwerp in de volgende paragraaf over RSI of muisarm is daar een voorbeeld van. Maar ook blijken er relaties te zijn met hart en vaatziekten, verhoogde bloeddruk en kan zelfs tot sterfte leiden. Algemeen wordt onderschreven dat stress de vatbaarheid voor infectieziekten (o.a. verkoudheid, griep) kan vergroten,. Vast staat, dat werkstress op den duur tot psychische ziekten kan leiden. De belangrijkste psychische aandoeningen zijn overspanning, depressie, oververmoeidheid en uitputting (burnout). Vaak gaan die gepaard met ernstige slaapklachten. Overigens kunnen stressreacties ook ontstaan door traumatische ervaringen in de privé-sfeer. Denk aan overlijden van een partner of echtscheiding. Meer informatie over de VBBA kunt u vinden op de site van de licentiehouder de Stichting Kwaliteitsbevordering Bedrijfsgezondheidszorg (SKB). In de rubriek veelgestelde vragen kunt u eventueel meer antwoorden vinden. Natuurlijk kunt u ons ook om informatie vragen via onze contactpagina.
|
Diensten